Kiraŭniki dziaržavaŭ i ŭradaŭ krainaŭ Eŭraźviazu padpisali prajekt Kanstytucyi EŹ 29 kastryčnika 2004 roku ŭ Rymie.Prajekt kanstytucyji, skiravany na toje, kab nadać Eŭraźviazu bolšyja pravy na mižnarodnaj arenie j paskoryć praces pryniaćcia rašeńniaŭ u miežach Eŭraźviazu, staŭsia vynikam 28 miesiacaŭ napružanych pieramovaŭ pamiž 25 krainami EŹ. Jašče ŭ śniežni 2000, kali była padpisanaja Nicckaja damova, kiraŭniki krainaŭ Eŭraźviazu pryniali deklaracyju, dzie zaklikali da bolš šyrokich dy intensyŭnych debataŭ nakont budučyni Eŭrapiejskaha Źviazu, jakija zavieršacca mižuradavaj kanferencyjaj. Praz rok u śniežni 2001 u Laekenie kiraŭniki krainaŭ EŹ uchvalili bolš detalovyja pałažeńni nakont budučyni Źviazu. Takim čynam, była pryznanaja nieabchodnaść reformy instytucyjnaje struktury Eŭraźviazu padčas užo raspačataha jaho pašyreńnia, a taksama mety nabližeńnia Źviazu da jahonych hramadzianaŭ. Laekenskaja Deklaracyja zaklikała da niebchodnaści pryniaćcia kanvencyi z metaj lepšaje padrychtoŭki hleby dla dziaržavaŭ-udzielnicaŭ dziela pryniaćcia imi rašeńniaŭ padčas mižuradavaje kanferencyi. Jana vyznačyła 4 admysłovyja sfery dziejańnia Kanvencyi:

• lepšaje, jasnaje vyznačeńnie kampetencyi Eŭraźviazu;
• spraščeńnie pravavych instrumentaŭ Źviazu;
• bolšaja stupień demakratyi, adkrytaści j efektyŭnaści;
• mahčymaja patreba ŭ Kanstytucyi dla EŹ.

Ź lutaha 2002 napraciahu amal 1.5 hadoŭ doŭžylisia vostryja j napružanyja debaty pamiž delehacyjami ad tahačasnych 15 dziaržavaŭ-udzielnicaŭ i 10 krainaŭ-kandydatak, a taksama ad Baŭharyi, Rumynii j Turcyi, siabrami nacyjanalnych parlamantaŭ j Eŭraparlamantu dy šyrokim palityčnym spektram udzielnikaŭ. Ich vynikam stałasia stvareńnie prajektu Damovy, jakaja zaćviardžaje Kanstytucyju Eŭropy. U červieni 2003 ŭ hreckich Sałonikach było dasiahnutaje pahadnieńnie ab mižuradavaj kanferencyju, pryśviečanaj prajektu Kanstutucyi. Ciaham daŭhich j składanych debataŭ 18 červienia 2004 ŭ Bruseli kiraŭniki krainaŭ Eŭraźviazu ŭrešcie dasiahnuli pahadnieńnia nakont prajektu Damovy, jakaja zaćviardžaje Kanstytucyju Eŭropy. Paśla hetaha źjavilisia kansalidavanyja versyi Damovy, Pratakołaŭ i Deklaracyjaŭ. Pradstaŭniki ad kažnaje dziaržavy-ŭdzielnicy detalova praviarali prajekt Kanstytucyi razam z praŭnymi ekspertami j linhvistami (tak zvanyja jurysty-linhvisty), kab upeŭnicca ŭ dakładnaści jejnaha źmiestu j techničnaj karektnaści. Tolki paśla hetaha prajekt Kanstytucyji, jaki składajecca z bolej čymsia 200 staronak, pačali pierakładać na ŭsie aficyjnyja movy EŹ.

Kanstytucyja stvaryła b u EŹ pasadu prezydenta, jaki vykonvaje svaje paŭnamoctvy ciaham 2,5 hadovaha terminu. Hetaje pałažeńnie źmianiła b ciapierašniuju systemu ratacyi staršyniaŭ Eŭraźviazu. Dahetul imi byli kiraŭniki ŭradaŭ dziaržavaŭ-udzielnicaŭ, jakija źmianiali adzin adnoha kažnyja 6 miesiacaŭ. Prajekt prapanoŭvaŭ taksama pasadu adzinaha ministra zamiežnych spravaŭ Eŭropy (zaraz hetaja pasada padzielenaja pamiž dźviuma asobami).

Adnak šerah sprečkaŭ nakont paŭnamoctvaŭ EŹ, a taksama balansu ŭładaŭ u miežach Źviazu mahli stacca surjoznaj pahrozaju naahuł dla pahadnieńnia nakont kančatkovaha varyjantu tekstu. Adnym z takich sprečnych punktaŭ stałasia pytańnie hałasavańnia kvalifikavanaj bolšaściu. Šmat rašeńniaŭ u EŹ i zaraz prymajucca akurat kvalifikavanaj bolšaściu. Adnak taja systema, što siańnia prymianiajecca, jość nadta składanaj j daje ščodryja pravy siarednim krainam, takim jak Polšča ci Hišpanija, jakija majuć amal takuju-ž vahu jak Niamieččyna pry amal udvaja mienšaj kolkaści nasielnictva. Zhodna z systemaj, prapanavanaj u prajekcie, rašeńnie prymałasia b, kali jano atrymała padtrymku prynamsi 15 krainaŭ z kolkaściu nasielnictva prynamsi ŭ 65% ad adhulnaha nasielnictva Źviazu.

Napeŭna bolš źmiastoŭnym było nie samoje pytańnie paniatku kvalifikavanaje bolšaści, a pytańnie jejnaha prymianieńnia. Pa niekatorych istotnych pytańniach zamiest pryniaćcia zakonu kvalifikavanaj bolšaściu, kažnaja dziaržava-ŭdzielnica mieła b prava veto. Pieršapačatkova stvaralniki Kanstytucyi mieli namier vyrašać zhadanyja pytańni kvalivikavanaj bolšaściu, ale Vialikaja Brytanija nastojliva abaraniała zachavańnie svajho prava veto pa takich klučavych aspektach, jak abarona, zamiežnyja spravy, padatki j sacyjalnaja biaśpieka. Brytanija taksama paśpiachova damahłasia taho, što Chartyja Asnoŭnych Pravoŭ, jakaja była dadadzienaja da Kanstytucyi, vykarystoŭvałasia b dla źmienaŭ u brytanskim pracoŭnym pravie, jakoje jość najliberalniejšym u Eŭropie.

Inšyja sprečnyja pytańni byli raźviazanyja biez padobnaje varožaści. Niderlandy žadali, kab Eŭrakamisii było dadziena prava kantralavać pakt “stabilnaści j raźvićcia zony eŭra”. Ale hetaja ideja sustreła mocny supraciŭ Francyi j Niamieččyny, jakija jość stałymi parušalnikami zhadanaha paktu. Kampramisam u prajekcie stałasia rašeńnie nakont taho, što Kamisija vyznačała b kali deficyt jość praźmierny, adnak kančatkovaje rašeńnie nakont prymusovych zachadaŭ prymali b mienavita dziaržavy-ŭdzielnicy.

Nakont pytańnia, ci mieli b u tekscie Kanstytucyi zhadvacca Chryścijanskaja spadčyna Eŭropy j Boh, katalickija krainy (asabliva Polšča) sastupili hrupie "sekularystaŭ" na čale z Francyjaj. Tamu miejsca dla chryścijanskaje spadčyny kantynentu ŭ tekscie prajektu tak i nie znajšłosia.

Vymohi dla ratyfikacyi prajektu.

Nasamreč, najciažejšy peryjad dla Kanstytucyi pačaŭsia naturalna paśla jejnaha padpisańnia. Jana b nabyła moc adno paśla ratyfikacyi adnahałosna ŭsimi 25 dziaržavami-ŭdzielnicami. Artykuł IV-8 prajektu praduhledžvaje, što ŭ vypadku, kali ŭsie dziaržavy-ŭdzielnicy ratyfikujuć jaje da 1 listapada 2006, hetaja data jość najraniejšaj, kali Kanstytucyja mahła b nabyć moc. Kali b hetaha nie adbyłosia, Kanstytucyja b nabyvała moc praz 2 miesiacy paśla taho, jak apošniaja kraina jaje ratyfikuje. Patrabavańnie adnahałosnaha pryniaćcia Kanstytucyi abaraniała paasobnyja dziaržavy-ŭdzielnicy ad palityčnaha koštu być adkaznymi za niepryniaćcie dakumentu. Zamiest hetaha jany b zdoleli vykarystouvać svajo prava hołasu jak srodak prasoŭvańnia nacyjanalnych intaresaŭ.

Kanstytucyja mieła być ratyfikavanaja ŭ adpaviednaści z patrabavańniami nacyjanalnych kanstytucyjaŭ (Artykuł IV-8, CONV 86/04) ci šlacham kanstytucyjnaje reformy. Nastupnaja tablica dazvalaje ŭbačyć, jak pytańnie ratyfikacyi vyrašajecca ŭ paasobnych krainach:

Tablica 1. Pracedury Parlamanckaje Ratyfikacyi ŭ dziaržavach-udzielnicach EŹ.

Dziaržava	Parlamanckaja Ratyfikacyja
Aŭstryja	Prostaja bolšaść Kanhresu (i Senatu – kali pytańnie naležyć da jaho kampetencyi) z dźviuch tracinaŭ Kanhresu (i Senatu, jak zhadana vyšej), kali pieradača paŭnamoctvaŭ vymahaje Kanstytucyjnaje reformy (Artykuły 50, 42 i 44).
Belhija	Damovy, jakija zakranajuć pravy hramadzianaŭ musiać zaćviardžacca abiedźviuma Pałatami. Kali jany zakranajuć kampetencyju rehijonaŭ, Rady abodvuch musiać taksama uchvalić damovu (Artykuł 163).
Kipr	Prymajecca Kabinetam i zaćviardžajecca Pałataj Pradstaŭnikoŭ (Artykuł 169).
Čechija	Zaćviardžeńnie bolšaściu z troch piatych Kanhresu j Senatu (Artykuły 10 i 39).
Danija	Zaćviardžeńnie bolšaściu z piacioch šostych, inakš referendum (Artykuły 20 i 42).
Estonija	Prostaja bolšaść dy inšyja pracedury (Artykuły 120 i 121).
Finlandyja	Zakonam. Prostaja bolšaść ci bolšaść z dźviuch tracinaŭ, kali pytańnie zakranaje Kanstytucyju (Artykuł 94).
Francyja	Zakonam (Artykuły 52-55 i 88). Referendum moza inicyjavać Prezydent (Artykuł 11).
Niamieččyna	Zakonam. Bolšaść z dźviuch tracinaŭ Bundestagu j dźviuch tracinaŭ Bundesratu (Artykuły 23 i 79).
Hrecyja	Zakonam. Bolšaść z troch piatych (Artykuł 28)
Vuhorščyna	Bolšaściu z dźviuch tracinaŭ abiedźviuch Pałataŭ (Artykuł 2a).
Irlandyja	Niama admysłovaje pracedury. Kožnaja reforma EŹ vymahaje paralelnaje reformy Kanstytucyi šłacham referendumu (Artykuły 29, 46 i 47).
Italija	Ratyfikacyja dźviuma Pałatami Parlamantu; biez referendumu (Artykuły 80 i 75).
Łatvija	Parlamanckaja Ratyfikacyja, ale ź inicyjatyvy pałovy siabroŭ Parlamantu musić być pryznačany referendum (Artykuł 68).
Letuva	Parlamanckaja Ratyfikacyja; referndum abviaščajecca, kali damova zakranaje hałoŭnyja aspekty žyćcia letuvisaŭ (Artykuły 135,1 i 5).
Luksemburh	Zakonam, jaki ŭchvaleny dźviuma tracinami siabroŭ Parlamantu (Artykuły 37, 49 i 114).
Malta	Kanstytucyjnych praviłaŭ niama, akramia vypadkaŭ, kali ratyfikacyja vymahaje źmienaŭ u Kanstytucyi.
Niderlandy	Dźviuma tracinami parlamanckaje bolšaści (Artykuł 91)
Polšča	Na padstavie parlamanckaje pracedury, umovy jakoje zaćviardžajucca inšym aktam Parlamantu (Artykuł 90).
Partuhalija	Parlamanckaja bolšaść (Artykuł 161)
Słavaččyna	Bolšaść z troch piatych (Artykuły 7 i 84).
Słavienija	Bolšaść z troch piatych (Artykuły 3 i 8).
Hišpanija	Absalutnaja bolšaść siabroŭ abiedźviuch Pałataŭ (Artykuł 93).
Švecyja	Zaćvierdžańnie tryma čverciami siabroŭ Riksdagu (Artykuł 10.5).
Złučanaje Karaleŭstva	Parlamanckaja bolšaść

Krynica: http://www.uc3m.es/uc3m/inst/MGP/NCR/portada.htm

Hladziecie taksama: http://www.realinstitutoelcano.org/analisis/570.asp

http://www.european-referendum.org/materials/di/refsum.pdf

Z nastupnaje tablicy možna pabačyć, jakija referendumy pravodzilisia ŭ krainach Eŭraźviazu, a taksama ich vyniki.

Tablica 2. Referendumy ŭ Eŭrapiejskim Źviazie.

Dziaržava	Referendum nakont Kanstytucyi	Raniejšyja referendumy na temu EŹ	Vyniki
Aŭstryja	Nia vyrašana	Dałučeńnie (1994)	Tak 66%; Nie 33%
Belhija	Tak	Nie	-
Kipr	Peŭna nie	Nie*	-
Čechija	Nia vyrašana	Dałučeńnie (2003)	Tak (77%); Nie (23%)
Danija	Tak	Dałučeńnie (1972)	Tak (53%); Nie (33%)
		Adziny Akt (1986)	Tak (42%); Nie (33%)
		Maastricht I (1992)	Tak (41%); Nie (42%)
		Maastricht II (1993)	Tak (49%); Nie (37%)
		Amsterdam (1998)	Tak (41%); Nie (34%)
		Eŭra (2000)	Tak (41%); Nie (46%)
Estonija	Nie	Dałučeńnie (2003)	Tak (67%); Nie (33%)
Finlandyja	Nia vyrašana	Dałučeńnie (1995)	Tak (57%); Nie (43%)
Francyja	Tak	Pašyreńnie (1972)	Tak (68%); Nie (32%)
		Maastricht (1992)	Tak (51%); Nie (49%)
Niamieččyna	Nie	Nie	-
Hrecyja	Peŭna nie	Nie	-
Vuhorščyna	Peŭna nie	Dałučeńnie (2003)	Tak (84%); Nie (16%)
Irlandyja	Tak	Dałučeńnie (1972)
		Adziny Akt (1987)
		Maastricht (1992)
		Amsterdam (1998)	Tak (94%); Nie (6%)
		Nicca I (2001)	Tak (46%); Nie (54%)
		Nicca II (2002)	Tak (63%); Nie (37%)
Italija	Nie	Kanstytucyjny mandat dla Eŭraparlamantu (1989)	Tak (88%); Nie (14%)
Łatvija	Nie	Dałučeńnie (2003)	Tak (67%); Nie (33%)
Letuva	Nie	Dałučeńnie (2003)	Tak (91%); Nie (9%)
Luksemburh	Tak	Nie	-
Malta	Nie	Dałučeńnie (2003)	Tak (54%); Nie 46%
Niderlandy	Tak	Nie	-
Polšča	Peŭna nie	Dałučeńnie (2003)	Tak (77%); Nie (23%)
Partuhalija	Tak	Nie	-