Упершыню права грамадскасці на ўдзел у прыняцці экалагічна значных рашэнняў замацавала т.зв. Орхуская канвенцыя (1998). Аднак у Дэкларацыі Рыо 1992 г. у якасці аднаго з прынцыпаў экалагічна карэктных паводзінаў сусветнай супольнасці і дзяржаў ужо згадваўся прынцып вырашэння пытанняў навакольнага асяроддзя з удзелам усіх зацікаўленых грамадзян. У Дэкларацыі называюцца тры наступныя шляхі ажыццяўлення гэтага прынцыпу: а) атрыманне доступу да інфармацыі, што тычыцца навакольнага асяроддзя; б) атрыманне магчымасці ўдзельнічаць у працэсе прыняцця рашэнняў; в) атрыманне доступу да юрыдычных і адміністрацыйных механізмаў. Фактычна Дэкларацыяй Рыо былі закладзены неабходныя падмуркі для распрацоўкі Канвенцыі аб доступе да інфармацыі, удзеле грамадскасці ў працэсе прыняцця рашэнняў і доступе да правасуддзя па пытаннях, што тычацца навакольнага асяроддзя (Орхускай канвенцыі).
Канвенцыя аб доступе да інфармацыі, удзеле грамадскасці ў працэсе прыняцця рашэнняў і доступе да правасуддзя па пытаннях, што тычацца навакольнага асяроддзя, была прынята на Чацвертай канферэнцыі міністраў “Навакольнае асяроддзе для Еўропы” 25 чэрвеня 1998 г. у г. Орхус, Данія. Канвенцыя была прадстаўлена Камітэтам па экалагічнай палітыцы Еўрапейскай эканамічнай камісіі ААН.
Адметнасць Орхускай канвенцыі ў тым, што, з аднаго боку, гэта экалагічнае пагадненне, а з другога – гэта канвенцыя аб дэмакратычных правах, якімі з’яўляюцца права на доступ да адпаведнай інфармацыі, удзел у прыняцці рашэнняў і доступ да правасуддзя. Як адзначыў Генеральны сакратар ААН Кофі Анан, Канвенцыя ўяўляе сабой самы амбіцыйны захад у справе “экалагічнай дэмакратыі”, што дагэтуль прымаліся пад эгідай ААН .1
У арт. 1 Орхускай канвенцыі яе мэтай называецца “спрыянне абароне права кожнага чалавека цяперашняга і будучых пакаленняў жыць у навакольным асяроддзі, спрыяльным для здароўя і дабрабыту”. Дзеля гэтага бакі Канвенцыі гарантуюць правы на доступ да інфармацыі, на ўдзел у працэсе прыняцця рашэнняў і на доступ да правасуддзя па пытаннях, што тычацца навакольнага асяроддзя. Такім чынам, змест Орхускай канвенцыі вызначаецца вылучэннем (абвяшчэннем і ў пэўнай ступені рэгламентацыяй) трох прынцыпова важных правоў грамадскасці, накіраваных на забеспячэнне (рэалізацыю і абарону) права на спрыяльнае навакольнае асяроддзе, а менавіта:
- права на доступ да экалагічнай інфармацыі (арт. 4-5);
- права на ўдзел у прыняцці экалагічна значных рашэнняў (арт. 6-8);
- права на доступ да правасуддзя па пытаннях, што тычацца навакольнага асяроддзя (арт. 9).
Рэспубліка Беларусь падпісала Орхускую канвенцыю 16 снежня 1998 г. 30 кастрычніка 2001 г., на дзевяносты дзень пасля таго, як яе ратыфікавалі 16 краін, Канвенцыя ўступіла ў сілу. На Беларусі Орхуская канвенцыя была зацверджана Указам Прэзідэнта ад 14 снежня 1999 г. Такім чынам, Канвенцыя набыла сілу Указа Прэзідэнта, і з моманту яе зацвярджэння падлягае непасрэднаму прымяненню на тэрыторыі нашай краіны.
Перш чым перайсці да непасрэднага разгляду форм удзелу грамадскасці ў прыняцці экалагічна значных рашэнняў, вызначым, наколькі шырока неабходна трактаваць у дадзеным кантэксце панятак “грамадскасць” і што разумець пад “экалагічна значнымі рашэннямі”.
Экалагічна значныя рашэнні. Гаворка ідзе пра рашэнні, рэалізацыя якіх звязана з уздзеяннем на прыроду. Гэта могуць быць, напрыклад, рашэнне аб адбудове рачных міні-гідраэлектрастанцый на Меншчыне2 ці рашэнне аб знішчэнні супрацьпяхотных мін на тэрыторыі Беларусі3. Так, пры пабудове рачных ГЭС зазвычай шмат зямлі заліваецца вадой, што парушае экалагічны баланс. А пры знішчэнні (без прымянення адпаведных тэхналогій) супрацьпяхотных мін, па запасах якіх Беларусь займае сёмае месца ў свеце, узровень забруджання навакольнага асяроддзя перавышае дапушчальны ў дзве тысячы (!) разоў. Да экалагічна значных адносяцца таксама такія рашэнні нарматыўнага характару, як, напрыклад, рашэнне аб зацвярджэнні Генеральнага плана г. Менску і інш.
З аналізу Орхускай канвенцыі вынікае, што ўдзел грамадскасці ў прыняцці экалагічна значных рашэнняў разглядаецца ў трох аспектах:
1) Артыкул 6 закранае рашэнні па канкрэтных відах дзейнасці, што патэнцыяльна могуць аказаць значны ўплыў на навакольнае асяроддзе. Напрыклад, рашэнні па прапанаваных размяшчэнні, узвядзенні і дзейнасці пэўных прадпрыемстваў і пабудоў.
2) Артыкул 7 датычыцца ўдзелу грамадскасці ў прыняцці планаў, праграм і палітыкі, што звязаны з навакольным асяроддзем. Гэтыя планы, праграмы і палітыка ўключаюць планы выкарыстання тэрыторыі, планы дзеянняў, што тычацца навакольнага асяроддзя, і экалагічную палітыку на ўсіх узроўнях.
3) Артыкул 8 разглядае ўдзел грамадскасці ў падрыхтоўцы дзяржаўнымі органамі нарматыўных актаў.
Што тычыцца замацавання панятку экалагічна значных рашэнняў у нацыянальным заканадаўстве, то трэба адзначыць, што згодна з арт. 3 Орхускай канвенцыі Рэспубліка Беларусь узяла на сябе абавязальніцтва прыняць усе неабходныя захады (у т.л. заканадаўчыя) дзеля ажыццяўлення палажэнняў Канвенцыі. Аднак пра выкананне гэтага абавязацельства пакуль што размова не ідзе. Так, пастановай Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя ад 6 лютага 2001 г. № 1 зацверджаны Пералік відаў і аб’ектаў гаспадарчай і іншай дзейнасці, для якіх ацэнка ўздзеяння на навакольнае асяроддзе гаспадарчай і іншай дзейнасці, што плануецца, праводзіцца ў абавязковым парадку. Першы дадатак да Орхускай канвенцыі ўтрымлівае віды дзейнасці, у адносінах да якіх бакі Канвенцыі павінны вырашаць (з удзелам грамадскасці) пытанне аб мэтазгоднасці іх дазволу (адзначым пакуль што толькі тое, што ў Рэспубліцы Беларусь пытанне мэтазгоднасці вырашаецца шляхам правядзення дзяржаўнай экалагічнай экспертызы, абавязковай умовай якой з’яўляецца папярэдняе правядзенне ацэнкі ўздзеяння на навакольнае асяроддзе – АЎНА). Гэты спіс, хоць і складаецца з 20 пунктаў (Пералік, зацверджаны Менпрыроды – з 24), з’яўляецца значна больш дэтальным. Але галоўнае тое, што Пералік Менрыроды Беларусі супярэчыць спісу, змешчанаму ў Орхускай канвенцыі. Напрыклад, па Орхускай канвенцыі неабходна вырашаць пытанне аб мэтазгоднасці пры ажыццяўленні дзейнасці, звязанай з выкарыстаннем прамысловых установак для вытворчасці паперы і кардону магутнасцю болей за 20 т у дзень; па Пераліку Менпрыроды гэты паказнік складае 200 т у суткі і болей. У такім разе абсалютна незразумела, навошта быў зацверджаны дадзены пералік, калі палажэнні Орхускай канвенцыі падлягаюць непасрэднаму прымяненню, а Пералік Менпрыроды проста не павінен дзейнічаць (як зацверджаны нарматыўным актам меншай юрыдычнай сілы).
“Грамадскасць”. У адпаведнасці з Орхускай канвенцыяй пад грамадскасцю разумеецца адна ці больш чым адна фізічная ці юрыдычная асоба і ў адпаведнасці з нацыянальным заканадаўствам альбо практыкай іх асацыяцыі, арганізацыі ці групы. Такім чынам, Орхуская канвенцыя прадугледжвае грамадскасць у якасці паўнапраўнага суб’екта прававых адносін. Гэта вельмі прагрэсіўнае і, безумоўна, дэмакратычнае палажэнне Канвенцыі. Азначэнне грамадскасці ўжо давалася на міжнародным узроўні ў Канвенцыі аб ацэнцы ўздзеяння на навакольнае асяроддзе ў трансгранічным кантэксце (Фінляндыя, 1991), дзе ў якасці такой прадугледжваецца адна ці больш фізічная ці юрыдычная асоба (Беларусь падпісала, але яшчэ не ратыфікавала гэтую Канвенцыю)4. Як ужо адзначалася, права на спрыяльнае навакольнае асяроддзе з’яўляецца неад’емным правам чалавека і грамадзяніна. Дзеля яго ажыццяўлення грамадзянін можа выступаць як самастойная асоба, у складзе групы асоб ці ў якасці сябра пэўнай грамадскай арганізацыі альбо групы арганізацый. Больш за тое, трактаваць азначэнне грамадскаці, дадзенае ў Орхускай канвенцыі, неабходна такім чынам, што ніводная асоба не можа выключацца з гэтага азначэння шляхам абгрунтавання гэтага выключэння нацыянальнай прыналежнасцю, месцам жыхарства, грамадзянствам ці прапіскай. Гэта азначае, што пры пэўных умовах асобы, што не з’яўляюцца грамадзянамі, могуць мець правы і інтарэсы, прадугледжаныя Канвенцыяй. Напрыклад, правы ў адпаведнасці з арт. 4 (датычна запытаў экалагічнай інфармацыі) стасуюцца да не-грамадзян і не-жыхароў пэўнай краіны такім жа чынам, як і да жыхароў і грамадзян.5
Акрамя таго, Орхуская канвенцыя дае таксама азначэнне панятку “зацікаўленай грамадскасці”. Зацікаўленая грамадскасць – гэта грамадскасць, якую закранае ці можа закранаць працэс прыняцця рашэнняў па пытаннях, што тычацца навакольнага асяроддзя, альбо якая мае зацікаўленасць у гэтым працэсе. У гэтым сэнсе няўрадавыя арганізацыі, што спрыяюць ахове навакольнага асяроддзя і адпавядаюць любым патрабаванням нацыянальнага заканадаўства, лічацца арганізацыямі, маючымі зацікаўленасць. Далучэнне грамадскасці да прыняцця рашэнняў можа ажыццяўляцца на розных ступенях “лесвіцы ўдзелу”: ад права быць толькі паінфармаванымі да непасрэднага прымання рашэнняў. Розныя асобы могуць мець пры гэтым розны статус у дачыненні да канкрэтнай сітуацыі. Тыя, каго вынік працэсу прыняцця рашэнняў закранае ў найбольшай ступені, павінны мець болей магчымасцяў паўплываць на канчатковае рашэнне. У гэтым і палягае сутнасць вылучэння і размежавання паняткаў “грамадскасці” і “зацікаўленай грамадскасці”.
Азначэння панятку “удзелу грамадскасці” Орхуская канвенцыя не дае. Аднак прэамбула да яе звяртае ўвагу на некаторыя каштоўнасці і акалічнасці, што складаюць падмуркі грамадскага ўдзелу. Найважнейшая акалічнасць у гэтым сэнсе – роля грамадскага ўдзелу ў забеспячэнні механізму для абароны грамадскасцю права на жыццё ў навакольным асяроддзі, спрыяльным для здароўя і дабрабыту, і выканання свайго абавязку па яго ахове на карысць цяперашняга і будучага пакаленняў. Прэамбула згадвае таксама, што ў пытаннях, якія тычацца навакольнага асяроддзя, удзел грамадскасці ў працэсе прыняцця рашэнняў павышае якасць як саміх рашэнняў, так і працэсу іх ажыццяўлення, спрыяе паляпшэнню інфармаванасці грамадскасці аб экалагічных праблемах, дае грамадскасці магчымасць выказваць сваю занепакоенасць і дазваляе дзяржаўным органам забяспечваць неабходны ўлік такіх інтарэсаў. Удзел грамадскасці спрыяе падсправаздачнасці і празрыстасці ў прыняцці рашэнняў па пытаннях наваколля і ўмацоўвае падтрымку грамадскасцю гэтых рашэнняў.
З тэксту Канвенцыі непасрэдна вынікае, што ўдзел грамадскасці ў прыняцці экалагічна значных рашэнняў павінен быць своечасовым, эфектыўным, адэкватным і афіцыйным, уключаць інфармаванне, паведамленне, дыялог, разгляд, водгук. Дзеля гэтага, у прыватнасці, у арт. 3 “Агульныя палажэнні” бакі абавязуюцца забяспечць магчымасць такога ўдзелу. Канвенцыя ўстанаўлівае жорсткія патрабаванні датычна паведамлення, усталявання разумных тэрмінаў, вызначэння дарэчнай інфармацыі, падачы заўваг і адказаў на іх. У арт. 3 згадваецца, што палажэнні Канвенцыі з’яўляюцца мінімальнымі стандартамі, і бакі маюць права забяспечваць больш актыўны ўдзел грамадскасці ў працэсе прыняцця рашэнняў.
Як ужо згадвалася, удзелу грамадскасці ў працэсе прыняцця рашэнняў прысвечаны тры артыкулы Орхускай канвенцыі. Арт. 6 тычыцца рашэнняў па канкрэтных відах (гаспадарчай) дзейнасці, арт. 7 -- планаў, праграм і палітыкі, што звязаны з навакольным асяроддзем, арт. 8 -- падрыхтоўкі нарматыўных актаў. З іх найбольш канкрэтныя абавязкі дзяржаў-удзельніц па забеспячэнні грамадскага ўдзелу прадугледжваюцца арт. 6, паколькі высокі ўзровень далучэння грамадскасці (неабходным чынам забяспечаны заканадаўствам) адпавядае асаблівым спосабам прыняцця рашэнняў падчас вырашэння пытання аб мэтазгоднасці пэўнай гаспадарчай дзейнасці. Такім чынам забяспечваецца той прынцып, што тыя, каго вынік працэсу прыняцця рашэнняў закранае ў найбольшай ступені, павінны мець болей магчымасцяў уплываць на яго.
Ацэнка ўздзеяння на навакольнае асяроддзе як форма ўдзелу грамадскасці ў прыняцці экалагічна значных рашэнняў у Рэспубліцы Беларусь.
Адным з ключавых момантаў механізма падрыхтоўкі і прыняцця экалагічна значных рашэнняў з’яўляецца ацэнка ўздзеяння на навакольнае асяроддзе гаспадарчай і іншай дзейнасці, што плануецца (АЎНА). АЎНА і экалагічная экспертыза выконваюць на стадыі планавання экалагічна значнай дзейнасці функцыю папярэджання экалагічнай і экагеннай шкоды і рашэння іншых задач аховы навакольнага асяроддзя і рацыянальнага выкарыстання прыродных рэсурсаў.6
У адпаведнасці з Законам РБ “Аб ахове навакольнага асяроддзя” АЎНА – гэта від дзейнасці па выяўленні, аналізе і ўліку прамых, ускосных і іншых наступстваў уздзеяння на навакольнае асяроддзе гаспадарчай і іншай дзейнасці, што плануецца, у мэтах прыняцця рашэння аб магчымасці альбо немагчымасці яе ажыццяўлення. АЎНА ажыццяўляецца на стадыі правядзення перадпраектных і праектных работ, прымушаючы, такім чынам, ініцыятара экалагічна значнай дзейнасці ўлічваць экалагічныя патрабаванні ўжо на самай ранняй стадыі планавання работ.
Правядзенне АЎНА на Беларусі рэгулюецца Інструкцыяй аб парадку правядзення ацэнкі ўздзеяння на навакольнае асяроддзе гаспадарчай і іншай дзейнасці, што плануецца, у Рэспубліцы Беларусь, зацверджанай пастановай Міністэрства па прыродных рэсурсах і ахове навакольнага асяроддзя ад 6 лютага 2001 г. У адпаведнасці з ёй АЎНА арганізуецца заказчыкам (ініцыятарам) экалагічна значнай дзейнасці і праводзіцца па яго даручэнні праектнай ці навукова-даследчай арганізацыяй (распрацоўшчыкам) адначасова з распрацоўкай праектнай дакументацыі.
Прынцыповым з’яўляецца пытанне аб аб’ектах АЎНА. Згодна Інструкцыі АЎНА праводзіцца для відаў і аб’ектаў гаспадарчай і іншай дзейнасці ў адпаведнасці з Пералікам відаў і аб’ектаў гаспадарчай і іншай дзейнасці, для якіх ацэнка ўздзеяння на навакольнае асяроддзе гаспадарчай і іншай дзейнасці, што плануецца, праводзіцца ў абавязковым парадку. Гэты Пералік зацверджаны той жа пастановай Мінпрыроды, што і згаданая вышэй Інструкцыя. АЎНА можа правадзіцца і ў дачыненні да аб’ектаў, не ўключаных у Пералік, у выпадку, калі мэтазгоднасць яе правядзення будзе прызнана мясцовымі тэрытарыяльнымі органамі Мінпрыроды. Пры нязгодзе заказчыка з патрабаваннем такога органа канчатковае рашэнне прымаецца самім Міністэрствам.
АЎНА для відаў і аб’ектаў экалагічна значнай дзейнасці, згаданых у Пераліку, улічваецца пры правядзенні экалагічнай экспертызы. Без вынікаў правядзення АЎНА праектная дакументацыя не прымаецца на экспертызу і не падлягае разгляду.
Зазначым, дзяржаўная экалагічная экпертыза праводзіцца ў адносінах да шматлікіх аб’ектаў, згаданых ў арт. 6 Закона, сярод якіх многія не ўключаны ў Пералік відаў і аб’ектаў гаспадарчай і іншай дзейнасці, для якіх АЎНА праводзіцца ў абавязковым парадку. Такім чынам, кола аб’ектаў АЎНА фактычна абмежавана Пералікам. Аднак гэты Пералік, як ужо згадвалася, супярэчыць Орхускай канвенцыі.
Для аб’ектаў, у адносінах да якіх АЎНА праводзіцца ў абавязковым парадку, пасля правядзення ацэнкі складаецца справаздача аб выніках АЎНА, якая і прадастаўляецца на разгляд экалагічнай экспертызы. Справаздача аб выніках правядзення АЎНА – гэта дакумент, што ўтрымлівае інфармацыю аб мэтах рэалізацыі меркаванага праекта, аб альтэрнатыўных варыянтах гэтага праекта, звесткі аб стане навакольнага асяроддзя на тэрыторыі, дзе плануецца рэалізаваць праект, аб магчымых неспрыяльных наступствах яго рэалізацыі для жыцця і здароўя грамадзян і навакольнага асяроддзя і захадах па іх прадухіленні. Акрамя таго, у Інструкцыі гаворыцца, што матэрыялы па выніках правядзення АЎНА павінны ўтрымліваць выклад інтарэсаў грамадскасці і асобных груп, улічаных пры распрацоўцы праекта, што прапануецца ажыццявіць.
На заказчыку ляжыць абавязак прадстаўляць неабходную інфармацыю зацікаўленым грамадзянам і грамадскім арганізацыям і забяспечваць іх удзел у падрыхтоўцы і абмеркаванні матэрыялаў АЎНА. Высвятленне інтарэсаў грамадскасці ажыццяўляецца праз арганізацыю заказчыкам грамадскіх слуханняў, падчас якіх праводзіцца усебаковае вывучэнне прапаноў аб магчымай рэалізацыі меркаванай дзейнасці на канкрэтнай тэрыторыі.
Грамадскія слуханні – гэта прававая форма ўдзелу грамадзян у АЎНА. На жаль, працэдура правядзення грамадскіх слуханняў не распрацавана ў беларускім заканадаўстве. У Інструкцыі па АЎНА ў главе “Грамадскія слуханні” зазначаецца, што яны праводзяцца заказчыкам з удзелам распрацоўшчыка ў мэтах інфармавання грамадскасці, выяўлення і фіксацыі магчымых неспрыяльных наступстваў і пошуку ўзаемапрымальных альтэрнатыў, што дазвалялі б прадухіліць неспрыяльныя наступствы ажыццяўлення праекта запланаванай дзейнасці. Аднак Інструкцыя ўтрымлівае палажэнне, у адпаведнасці з якім грамадскія слуханні праводзяцца шляхам публікацыі ў СМІ праектных і іншых прапаноў альбо шляхам іх абмеркавання на сходах грамадзян і (альбо) грамадскіх арганізацый. Такая альтэрнатыва, безумоўна, не з’яўляецца апраўданай. Па-першае, звычайная публікацыя праектных прапаноў – гэта нават не абмеркаванне праектаў у СМІ. Абмеркаванне ў СМІ – далёка не лепшы варыянт, аднак дзіўна ўжо тое, што прастую публікацыю заканадаўца паставіў на першае месца. Па-другое, заказчыку значна прасцей і зручней ажыццявіць публікацыю, якая не прадугледжвае ніякай аператыўнай сувязі з грамадскасцю, што з’яўляецца непасрэднай мэтай слуханняў. Даўшы заказчыку магчымасць выбіраць форму грамадскіх слуханняў, заканадаўца зрабіў іх простай фармальнасцю і фактычна пазбавіў грамадскасць права ўдзелу, бо публікацыя ў СМІ не дае магчымасцяў для выказвання грамадскасцю сваіх адносінаў і меркаванняў аб прапанаваным праекце.
У адпаведнасці з Інструкцыяй аб правядзенні АЎНА прадмет грамадскіх слуханняў складае экалагічная ацэнка грамадскасцю: 1) метадаў аналіза і прагноза ўздзеяння прапанаванай дзейнасці на наваколле, што прымяняюцца пры АЎНА; 2) дакладнасці прадстаўленых вынікаў ацэнкі; 3) правільнасці і дастатковасці прапанаваных у абгрунтоўваючай дакументацыі мер па прадухіленні неспрыяльнага ўздзеяння на наваколле.
Грамадскія слуханні праводзяцца ў межах працэдуры АЎНА, да падачы дакументаў на экалагічную экспертызу. Аднак тэрміны паведамлення грамадскасці аб іх правядзенні, шляхі данясення неабходнай інфармацыі не вызначаюцца ў Інструкцыі. Думаецца, што варта прадугледзець як тэрміны, у якія грамадскасць павінна быць паінфармавана аб правядзенні слуханняў, так і сродкі масавай інфармацыі, у якіх размяшчаліся б паведамленні аб прапанаванай дзейнасці, часе і месцы правядзення слуханняў, выніках АЎНА.
Вельмі важным з’яўляецца пытанне аб уліку меркаванняў грамадскасці ў выніку правядзення слуханняў. У Інструкцыі замацавана, што вынікі грамадскіх слуханняў афармляюцца ў выглядзе пратакола ўзгаднення з грамадскасцю, што далучаецца да матэрыялаў АЎНА. Гэтае палажэнне пакуль што застаецца дэкларатыўным. Не зусім зразумела, як заказчык павінен аднесціся да пазіцыі грамадскасці і як адлюстраваць гэта ў матэрыялах АЎНА. Што павінен утрымліваць пратакол узгаднення і якім чынам ён павінен прымацца пад увагу падчас правядзення экалагічнай экспертызы? Падаецца слушным абавязаць заказчыка абгрунтоўваць сваё непрыманне пазіцыі грамадскасці ў пісьмовай форме з указаннем усіх прычын і акалічнасцяў, якія вымушаюць яго не згаджацца, т.е. даваць пісьмовую матывацыю.
Неабгрунтаваным, на маю думку, з’яўляецца палажэнне Інструкцыі аб абмежаванні магчымасці правядзення грамадскіх слуханняў так, як гэта замацавана ў ёй. У Інструкцыі звяртаецца ўвага на тое, што грамадскія слуханні не праводзяцца па праектах гаспадарчай і іншай дзейнасці, што ўтрымліваюць звесткі, якія адносяцца да сакрэтаў, а таксама іншую інфармацыю абмежаванага распаўсюджання. Такая фармулёўка дазваляе спасылацца на магчымасць не праводзіць слуханняў, злоўжываючы гэтым правам.
Такім чынам, удзел грамадскасці ў працэдуры АЎНА на Беларусі падаецца кепска ўрэгуляваным і збольшага дэкларатыўным, што гаворыць аб невыкананні Орхускай канвенцыі і патрэбе ў распрацоўцы нарматыўных актаў, што ў большай ступені спрыялі б забеспячэнню права грамадскасці на ўдзел у прыняцці экалагічна значных рашэнняў.
1 The Aarhus Convention: An Implementation Giude. New York and Geneva: United Nations, 2000.
2 Гл. газ. “Наша Ніва” за 2002 г., № 41.
3 Гл. газ. “Во славу Родины” за 2003 г., № 181.
4 Конвенция об оценке воздействия на окружающую среду в трансграничном контексте, 25 февраля 1991 г. (г. Эспо)
5 The Aarhus Convention: An Implementation Giude. New York and Geneva: United Nations, 2000.
6 Бринчук М.М. Правовой механизм подготовки и принятия экологически значимых решений // Государство и право. 2000. № 9. – с. 38-52.
Тацяна Фадзеева нарадзілася ў 1984 годзе ў Менску. Навучаецца на IV курсе аддзяленьня “правазнаўства” юрыдычнага факультэта БДУ. Галіна навуковых зацікаўленасьцяў – гісторыя права Беларусі, беларуская прававая тэрміналёгія, экалягічнае права.
