Sammit u Tampere staŭsia nia tolki istotnaju padziejaj ŭ raźvićci supracy ŭ sfrery ŭnutranych spravaŭ, ale j eŭrapiejskaje intehracyi ŭ cełym. Kiraŭniki dziaržavaŭ j uradaŭ u čarhovy raz paćvierdzili, što najaŭnaść 15 roznych nacyjanalnych systemaŭ pravasudździa zamarudžvała raźvićcio ŭnutranaha rynku, abmiažoŭvała mabilnaść hramadzianaŭ EŹ, u tym liku ich mahčymaść zajmacca prafesyjnaj dziejnaściu. Tym časam, parušalniki zakonu aktyŭna karystalisia rečaisnaściu. Nasamreč, dziaržaŭnyja miežy časta paŭstajuć muram u vykryvańni złačynstvaŭ z pryčyny adroźnieńniaŭ u zakanadaŭstvach, metadach j padychodach pravaachoŭnych vorhanaŭ. Arhanizavanaja złačynnaść daŭno ŭžo stała mižnarodnaju, dziaržaŭnyja miežy nia jość pieraškodaju dla raźvićcia narkabiznesu j nielegalnaje mihracyi. Mienavita tamu dziela ažyćciaŭleńnia idei eŭrapiejskaje prastory svabody, biaśpieki j pravavoje abarony Amsterdamskaju damovaj było praduhledžanaje ŭzmacnieńnie supracy dziaržavaŭ-udzielnicaŭ u sfery treciaha apiryšča, a taksama častkovaja jaje kamunitaryzacyja, t.b. pieranos kolkich jaje pałažeńniaŭ datykalna ŭnutranych spravaŭ j pravasudździa na nadnacyjalny ŭzrovień.¹

Metaju Sammitu było dasiahnieńnie palityčnaje zhody adnosna šlachoŭ realizacyi Amsterdamskaje damovy, vyznačeńnie stratehičnych napramkaŭ ažyćciaŭleńnia prajektu “eŭrapiejskaje prastory”, a taksama akreślenych zadačaŭ instytucyjaŭ EŹ u miežach kožnaha kankretnaha napramku. U vyniku dyskusyi sammit pryniaŭ Zaklučeńni, jakija atrymali nazoŭ “Viechi Tampere” (Tampere Milestones). Udzielniki pasiadžeńnia vyłučyli nastupnyja pryjarytetnyja sfery dziejnaści:

• Imihracyjnaja palityka j nadańnie palityčnaha prytułku.

Reprezentanty ad 15 krainaŭ adnahałosna padtrymali nieabchodnaść stvareńnia adzinaje systemy nadańnia palityčnaha prytułku na terytoryi EŹ. Sammit vyrašyŭ, što henaja systema maje abapiracca na artykuły Dublinskaje kanvencyi² j udaskanalenyja pałažeńni časovaje abarony ŭciekačoŭ, što, jak pakazaŭ kryzys u Kosavie, dziejničaje biez naležnaha efektu. U varunkach imihracyjnaje palityki było vyrašana ŭzmacnić baraćbu ź nielegalnaju mihracyjaj dy handlem ludźmi.

• Stvareńnie eŭrapiejskaje pravavoje prastory.

Udzielniki sammitu pryznali nieabchodnaść pastupovaje kanververgencyi pravaachoŭnych systemaŭ Źviazu, kab hramadzianie krainaŭ EŹ mieli mahčymaść źviartacca ŭ sud u luboj z dziaržavaŭ Źviazu na tych-ža ŭmovach, što i ŭ svajoj krainie, a złačyncy zhubili-b mažlivaść karystacca adroźnieńniami ŭ nacyjanalnych systemach pravasudździa.

• Baraćba z arhanizavanaju złačynnaściu.

Dziela aktyvizacyi dziejnaści ŭ hetaj sfery Rada EŹ pastanaviła stvaryć specyjalnuju strukturu Eŭrajust (EUROJUST) u składzie prakuroraŭ dziaržavaŭ-udzielnicaŭ, sudździaŭ j aficeraŭ palicyi – svojeasablivy pravobraz Eŭrapiejskaje prakuratury³. Jahonaju zadačaju jość kaardynacyja dziejnaści prakuraturaŭ dziaržavaŭ-udzielnicaŭ, a taksama raśsledvańnie ŭ supracy z Eŭrapołam złačynstvaŭ eŭrapiejskaha maštabu, u pryvatnaści źviazanych z admyvańniem hrošaŭ dy raspaŭsiudam narkotykaŭ.

Padvodziačy vyniki sammitu tahačasny staršynia Eŭrarady P. Lipponen⁴ nazvaŭ jaho nietypovym. Sapraŭdy, adsutnaść surjoznych supiarečnaściaŭ pa prablemach unutranych spravaŭ dy pravasudździa jość nadta redkaju zjavaj u supracoŭnictvie dziaržavaŭ-udzielnicaŭ EŹ. Hałoŭnym j biezumoŭnym vynikam sammitu stała dasiahnieńnie kansensusu pa prablemach, jakija na im razhladalisia. U hetym sensie meta sammitu była dasiahnutaja. Adnak, pa mierkavańniu skeptykaŭ nia byli da kanca razhledžanyja kankretyja pytańni stvareńnia Eŭrapiejskaha fondu dla pryniaćcia ŭciekačoŭ, a taksama adzinaje systemy nadańnia palityčnaha prytułku, choć jany j razhladalisia na paradku dnia. To bok vyrašeńnie prablemy spraviadlivaha raźmierkavańnia adkaznaści za pryniaćcie ŭciekačoŭ u čarhovy raz było adkładzienaje⁵.

Praca pa realizacyi idejaŭ Tampere pačałasia adrazu paśla zaviaršeńnia sammitu. U pačatku śniežnia adbyłosia pasiadžeńnie ministraŭ justycyi, jakoje možna ličyć pieršym hruntoŭnym krokam na šlachu da stvareńnia eŭrapiejksaje pravavoje prastory. Rada dasiahnuła palityčnaha pahadnieńnia ab rehlamancie, zhodna ź jakim Kanvencyja Brusel-I, pryniataja u traŭni 1999 r., pierajšła ŭ nadnacyjanalnuju kampetencyju. Kanvencyja raźličanaja na palohku pracedury vyrašeńnia sprečnych pytańniaŭ, jakija nie abmiažoŭvajucca terytoryjaj jakoje-kolečy dziaržavy EŹ. Rada taksama pryniała prahramu ŭzajemnaha pryznańnia rašeńniaŭ sudoŭ pa hramadzianskich dy kamercyjnych spravach⁶ j pačała debaty ab kamunitaryzacyi siamiejnaha prava. Akramia taho, ministry prapanavali ŭlučyć pałažeńnie ab Eŭrajuście ŭ dakument, jaki byŭ mieŭsia padpisanym paśla Nicckaje damovy. Na toj momant było vyrašana zasnavać časovuju adzinku z metaj farmavańnia pravavoje supracy.

Chod vykanańnia praharamy Tampere peryjadyčna razhladaŭsia na pasiadžeńniach Rady ministraŭ unutranych spravaŭ dy justycyi. U lutym 2001 r. u Stakholmie adbyłasia niefarmalnaja sesyja Rady. Hałoŭnuju ŭvahu ministry skancentravali na troch prablemach: imihracyja j nadańnie palityčnaha prytułku, stasusu časovaje abarony j baraćby z arhanizavanaju złačynnaściu. Ministry padkreślili, što ŭ adpaviednaści z metami Tampere, palityka ŭ sfery ŭnutranych spravaŭ j pravasudździa ŭsio bolej nabyvaje kamunitarny charaktar. Adpaviedna padvyšajucca rola j aktyŭnaść Kamisyi. Hruntujučysia na pryniataj na pryniataj u śniežni 2000 r. Zajavie Kamisyi ab handli ludźmi j seksualnaj ekspluatacyi dziaciej, ministry abmierkavali mahčymaści raspracoŭki supolnych sankcyjaŭ suproć zhadanych vidaŭ złačynstvaŭ. Vialikuju ŭvahu jany nadali taksama j nieabchodnaści padvyšeńnia efektyŭnaści supracy EŹ z tahačasnymi krainami-kandydatami. Asabliva napružana prachodzili debaty nakont nadańnia palityčnaha prytułku. Niamieččyna zaprapanavała padčas raspracoŭki palityki ŭ zhadanaj sfery najpierš uličvać intaresy tych krainaŭ, jakich pytańnie imihracyi zakranuła najbolš (Niamieččyna, Hrecyja, Italija, Hišpanija). Švecyja, jakaja na toj čas staršynstvavała ŭ EŹ, zajaviła, što nieabchodna raspracavać standartnuju ahulnuju dla ŭsich krainaŭ EŹ praceduru nadańnia palityčnaha prytułku z metaj stvareńnia adzinaje prastory nadańnia prytułku. Adnak hetaje važnaje z punktu hledzišča vybaru metadaŭ farmavańnia “eŭrapiejskaje prastory” pytańnie tak i nie atrymała dahetul adkazu.

Takim čynam, užo praz niekalki hadoŭ paśla źjaŭleńnia kancepcyi “eŭrapiejskaje prastory” svabody, biaśpieki j pravaparadku prajekt ŭsio bolš napaŭniajecca realnym źmiestam. Namier Eŭraźviazu raspracavać ahulnuju imihracyjnuju palityku zamacoŭvajecca kankretnymi spravami. Ale, kali znoŭku zhadać sammit u Tampere, treba asabliva zaznačyć toje, što hałoŭnym jaho vynikam stała doŭhaterminovaja perspektyva j pryncypy realizacyi idei “eŭrapiejskaje prastory”. Ale pra chutkaje vyrašeńnie prablemaŭ imihracyjnaje palityki ci kanvergencyi systemaŭ pravasudździa, asabliva u suviazi z pašyreńniem Eŭraźviazu na ŭschod naŭrad ci možna kazać.

U źviazku z hetym nieabchodna adznačyć jašče adnuju, ci nia samuju istotnuju admietnaść farmavańnia “eŭrapiejskaje prastory”, jakuju možna prasačyć i ŭ Amsterdamskaj damovie, i ŭ Videnskim planie dziejańniaŭ, i ŭ Viechach Tampere. Adpaviedna zhadanym dakumentam, biaśpieka hramadzianaŭ achoŭvajecca j harantujecca ŭ miežach Eŭrapiejskaha Źviazu, da taho ž pravodzicca vielmi vyraznaje raźmiežavańnie pamiž biaśpiekaju ŭ miežach Eŭraźviazu j jaje adsutnaściu pa-za jaho miežami. Na hetkim padziele hruntujecca ŭsia systema ŭdziełu ci niaŭdziełu eŭrapiejskich krainaŭ u farmavańni “eŭrapiejskaje prastory svabody, biaśpieki j pravaparadku” j funkucyjanavańnia schengenskaje systemy. Heta aznačaje, što ŭ miežach “eŭrapiejskaje prastory” znachodziacca jašče niekalki zadzinočanych, ale adnačasova paasobnych nacyjanalnych prastoraŭ biaśpieki⁷.

Hetaja ideja asabliva jasna padkreślenaja ŭ Zaklučeńniach Tampere: „hramadzianie majuć prava raźličvać na abaronu Źviazu ad zamachaŭ na ich svabodu j pravy z boku złodziejaŭ”. Faktyčna tym samym pryznajecca, što ludzi, jakija žyvuć pa-za miežami EŹ, mohuć ujaŭlać kali nie realnuju, to patencyjnuju niebiaśpieku dziela jahonych hramadzianaŭ. Tamu jany musiać dapuskacca ŭ Źviaz adno pry adpaviednym, vielmi hruntoŭnym kantroli. Vidać i nieadpaviednaść deklaravanaj u Tampere mecie stvareńnia adkrytaha j biaśpiečnaha Eŭrapiejskaha Źviazu. Užo ad pačatku ŭ pracesie raspracoŭki byŭ vidočny jaŭny ŭchił u bok biaśpieki za košt adkrytaści”⁸.

Vykarystańnie pryncypu hnutkaści (flexibility) ŭnutry eŭrapiejskaje prastory jość biasprečna adnym z hałoŭnych elementaŭ supracy ŭ sfrery ŭnutranych spravaŭ i pravasudździa. U dadzienym kantekście jon moža razhladacca jak instrument dziela dabraachvotnaha ci prymusovaha vykanańnia dziaržavami EŹ acquis communautaire. Asabliva heta bačna na prykładzie dałučeńnia ci niedałučeńnia krainaŭ Eŭrapiejskaha Źviazu da schengenskaje hrupy. Pieršasnaja meta Schengenskich pahadnieńniaŭ – pastupovaja admiena kantrolu na ŭnutranych miežach Supolnaści – ŭžo dasiahnutaja. Adpaviedna, usia ŭvaha zaraz śkiravanaja na ŭmacavańnie źniešnich miežaŭ, stvareńnie adzinaha standartu pamiežnaha kantrolu, vizavaha režymu, abmien infarmacyjaj u miežach dy pa-za imi schengenskaje infarmacyjnaje systemy, pašyreńnie palicejskaje supracy. Robiačy asnoŭnym pryjarytetam raspracoŭku mieraŭ, što kampensujuć admienu kantrolu na ŭnutranych miežach, schengenskaja systema supraćpastaŭlaje biaśpieku na abšary ŭ jaje miežach dy niebiaśpieku pa-za vonkavymi miežami Źviazu. Krainy, jakija byli mielisia dałučycca da schengenskaje hrupy, vymušana stalisia “biaśpiečnymi”, t.b. mieli adpaviadać “kampensujučym” standartam. Zastajučysia pa-za miežami schengenskaje systemy, eŭrapiejskija dziaržavy (ŭdzielnicy EŹ a taksama tyja, što ŭ jaho nie ŭvachodziać) apynulisia ŭ stanoviščy bufernaje zony. Jany musili strymlivać napłyŭ asobaŭ, jakich EŹ admaŭlaŭsia puščać na svaju terytoryju.

Zusim inšaja sytuacyja nazirajecca ŭ novych krainach-udzielnicach. Nasamreč, dałučeńnie dziaržavaŭ byłoha sacyjalistyčnaha bloku ad samaha pačatku razhladałasia niajnakš jak pahroza “eŭrapiejskaj prastory svabody, biaśpieki j pravavoje abarony”. Surjoznyja strukturnyja chiby ŭ palicejskich dy pamiežnych słužbach, praciahłyja j niedastatkova ŭmacavanyja miežy, niedachop sučasnaha abstalavańnia j vyškalenaha persanału, vysokaja stupień karumpavanaści čynoŭnikaŭ stalisia pryčynaju taho, što pašyreńnie EŹ pačało asacyjavacca z pahrozaju jahonaj ŭnutranaj biaśpiecy. Tamu “intehracyja krainaŭ Centralnaje Eŭropy maje ažyćciaŭlacca ŭ adpaviednaści z lohikaj troch apiryščaŭ EŹ, ale ŭ advarotnym paradku. Naładžvańnie supracy j davieru ŭ sfery ŭnutranych spravaŭ i justycyi (t.b. treciaha apiryšča) ... maje papiaredničać ekanamičnaj intehracyi”⁹.

Takim čynam, adnoju z surjoznych pieraškodaŭ na šlachu zadzinočańnia źniešniaje j unutranaje palityki staŭsia instytucyjanalny aspekt. Atrymałasia, što pytańni biaśpieki jość raźmierkavanymi pamiž usimi tryma apiryščami. Voś čamu nieabchodna šukać mižapiryščny padychod, albo naahuł varta kazać pra nieabchodnaść perspektyvy abjadnańnia pałažeńniaŭ druhoha j treciaha apiryšča.

1 Eŭrapiejski Parlamant – http://www.europarl.eu.int/summits/tam_en.htm –05.01.2004.

2 Anhielski tekst Kanvencyi: Convention determining the State responsible for examining applications for asylum lodged in one of the Member States of the European Communities - Dublin Convention . Official Journal C 254 , 19/08/1997 p. 0001 – 0012, http://www.europa.eu.int/infonet/library/a/97c25401/en.htm

3 Eŭrapiejski Parlamant – http://www.europarl.eu.int/summits/tam_en.htm – 05.01.2004.

4 Premjer-ministar Finlandyi z 1995 da 2003, lidar Sacyjal-demakaratyčnaje partyi Finlandyi.

5 Eŭrapiejski Parlamant – http://www.europarl.eu.int/summits/tam_en.htm – 05.01.2004.

6 Position Paper on the Proposal to Adopt the Amended Brussels Convention and the Draft Rome Ii Convention as EU Regulations Pursuant to Article 65 of the Amsterdam Treaty // http://www.adassoc.org.uk/position/convent.html – 09.04.2004.

7 Потемкина О. Становление обновленной Европы (Европейское пространство свободы, безопасности и правопорядка – новый проект ЕС) // http://www.ieras.ru/journal/journal3.2001/5.htm – 25.02.2004

8 Sajt Ministerstva ŭnutranych spravaŭ Finlandyi – http://www.intermin.fi/intermin/home.nsf/0/3DD1DB128051EADBC2256B80005A633C?opendocument – 05.03.2004.

9 Потемкина О. Становление обновленной Европы.