Гэты артыкул ёсьць працягам сэрыі артыкулаў “Праўніка”, прысьвечаных сучаснаму эўрапейскаму праву сродкаў масавай інфармацыі. Мэта гэтага тэксту – пазнаёміць айчыннага чытача з мэханізмамі законнага ўмяшальніцтва дзяржавы (неабходнага ў дэмакратычным грамадзтве) ў галіне свабоды слова. Аналіз робіцца найперш на падмурку канкрэтных прэцэдэнтаў Эўрапейскага суда па правох чалавека. У папярэднім нумары быў прыведзены тэкст, у якім аналізаваўся ўласна панятак “свабоды выяўленьня”, свабода друку й пытаньні дыфамацыі, а таксама свабода радыё- і тэлевяшчаньня (т.б. судовыя рашэньні, што базуюцца на ч. І Артыкула 10 Эўрапейскай Канвэнцыі). Адпаведна, гэты тэкст абапіраецца на прэцэдэнты, што вынікаюць з трактаваньня часткі ІІ Артыкула 10 Эўрапейскай Канвэнцыі па правох чалавека. Задача ўсёй сэрыі – вылучэньне мадэлі стандартаў эўрапейскага права правоў чалавека для непасрэднага аналізу нормаў беларускага заканадаўства ў галіне свабоды слова (чытайце працяг ў наступным нумары).

Частка 2 Артыкула 10 Эўрапейскай Канвэнцыі: ”Ажыцьцяўленьне гэтых свабодаў, якое накладае абавязкі ды адказнасьць, можа быць узаемазьвязана з пэўнымі фармальнасьцямі, умовамі, абмежаваньнямі альбо штрафнымі санкцыямі, якія прадугледжаны законам і неабходны ў дэмакратычным грамадзтве ў інтарэсах нацыянальнай бясьпекі, тэрытарыяльнай суцэльнасьці альбо грамадзкага парадку, у мэтах прадухіленьня беспарадкаў альбо злачынстваў, для аховы здароўя ды маральнасьці, абароны рэпутацыі альбо правоў іншых асобаў, прадухіленьня абвяшчэньня інфармацыі, атрыманай канфідэнцыйна, альбо забесьпячэньня аўтарытэту і бесстароннасьці правасудзьдзя”[1].

2.1. Сыстэма абмежаваньняў у ажыцьцяўленьні права на свабоду выяўленьня ўласнага меркаваньня

Міжнародны пакт аб грамадзянскіх ды палітычных правах[2] і Эўрапейская Канвэнцыя пры ацэнцы законнасьці абмежаваньняў на свабоду выяўленьня меркаваньняў карыстаюцца ў сутнасьці адным і тым самым тэкстам – наборам з трох крытэраў. Відавочна, што суды ў краінах, якія далучыліся да гэтых дамоваў і якія імкнуцца гэтых дамоваў прытрымлівацца, мусяць прымяняць у сваёй практыцы крытэры, падобныя па зьмесьце і строгасьці[3]. На аналізе канкрэтных прэцэдэнтаў Суда мы прышлі да высновы, што фактычна ўмовы, якіх вымагае Канвэнцыя для законнага (вылучана аўтарам – У.Б.) умяшальніцтва з боку публічных уладаў, наступныя:

• Яны мусяць быць прадугледжаныя законам (статутным альбо прэцэдэнтным правам, а ў агульным – заканадаўствам, якое ёсьць агульнадаступным і прадказальным).
• Яны мусяць служыць правамернай мэце (напрыклад, такой як тэрытарыяльная суцэльнасьць, забесьпячэньне неперадузятасьці правасудзьдзя ды абарона рэпутацыі альбо правоў іншых асобаў).
• Яны мусяць быць неабходнымі ў дэмакратычным грамадзтве.

Амаль ва ўсіх справах, якія маюць дачыненьне да артыкула 10, Суд вывучае пытаньне, ці было абскарджванае ўмяшальніцтва неабходным у дэмакратычным грамадзтве. У такі спосаб, неабходнасьць пераўтвараецца ў настойлівую грамадзкую патрэбу. Іншымі словамі, для таго, каб умяшальніцтва было апраўданым па артыкуле 10, не дастаткова таго, каб яно было толькі неабходным, пажаданым альбо карысным; павінна існаваць і настойлівая грамадзкая вымога ў гэтым умяшальніцтве. Пазначаны крытэр дае Суду магчымасьць прымяняць агульнаэўрапейскі стандарт. Гэта зусім не азначае, што справы з розных краінаў разьбіраюцца Судом цалкам аднолькава. У дзяржаваў-удзельніцаў ёсьць пэўная прастора аўтаноміі дзеля прымяненьня спэцыфічных палітычных, гістарычных альбо культуровых меркаваньняў. У той жа час Суд часьцяком удакладняў, што ў галіне свабоды выяўленьня сфэра аўтаноміі ёсьць даволі вузкай як сьледзтва прынцыповага значэньня гэтай свабоды. Сфэра аўтаноміі мае ня толькі геаграфічны складнік, які азначае, што яна можа вар’явацца ў залежнасьці ад краіны. Сфэра аўтаноміі можа зьмяняцца і зь цягам часу. Іншымі словамі, умяшальніцтва ў права на свабоду выяўленьня, якое было дапушчальным, напрыклад, у 1980 г., можа быць прызнана парушэньнем артыкула 10 у 2005 г. Прэцэдэнтнае права Эўрапейскага суда зусім ня ёсьць статычным, гэта гнуткі і рухомы мэханізм[4].

Разгледзім гэтую асаблівасьць Суда на прыкладзе трактаваньня панятку “ўскладаньне абавязкаў і адказнасьці” ў сэнсе ч. 2 арт. 10. У справе Энгель ды іншыя[5] забарона публікацыі й распаўсюду падрыхтаванай вайскоўцам газэты, якая зьмяшчала крытыку некаторых старэйшых паводля рангаў афіцэраў, была прызнаная Судом апраўданым умяшальніцтвам у ажыцьцяўленьне права вольна выказваць сваё меркаваньне; тым ня менш, Суд таксама заявіў, што “вялося не пра пазбаўленьне іх права на свабоду выказваць сваё меркаваньне, а толькі пра пакараньне за злоўжываньне імі гэтай свабодай”. У справе Хаджыянастасіў[6] вайскоўца быў асуджаны за абвяшчэньне сакрэтных зьвестак, якія датыкалі пэўнай зброі і тэхнікі яе прымяненьня, што магло нанесьці істотную шкоду нацыянальнай бясьпецы. Суд пастанавіў, што хаця асуджэньне афіцэра ёсьць умяшальніцтвам у ягонае права на вольнае выяўленьне свайго меркаваньня, тым ня менш яно апраўданае ў адпаведнасьці з ч. 2 арт. 10: “Неабходна браць пад увагу асаблівыя акалічнасьці, зьвязаныя з вайсковым жыцьцём, ды пэўныя “абавязкі і адказнасьць”, якія ўскладаюцца на вайскоўцаў… На заяўніка ў якасьці афіцэра, які адказвае за распрацоўку экспэрымэнтальнай ракетнай праграмы, ускладаўся абавязак не абвяшчаць зьвесткі, якія маюць дачыненьне да ягонай прафэсійнай дзейнасьці”.

Амаль праз 20 год пасьля вынясеньня рашэньня па справе Энгель ды інш. у зьвязку з разьбіральніцтвам аналягічнага выпадку Суд фактычна зьмяніў сваё меркаваньне ды вынес цалкам супрацьлеглае рашэньне. У справе Фэрайнігунг Дэмакратышэ Зольдатэн Остэррайх ды Губі[7] ўлады наклалі забарону на распаўсюд сярод вайскоўцаў прыватнага пэрыядычнага выданьня, якое зьмяшчала крытыку вайсковага кіраўніцтва. Аўстрыйскі ўрад настойваў на тым, што дадзенае выданьне робіць шкоду нацыянальнай сыстэме абароны ды дзеяздольнасьці войска. Суд не пагадзіўся зь сьцьверджаньнямі ўраду ды заявіў, што ў большай частцы матэрыялаў выданьня “альбо выкладаюцца скрагі, альбо высоўваюцца прапановы па рэфармаваньні, якія заклікаюць чытачоў выкарыстоўваць судовую працэдуру для разгляду скаргаў. Тым ня менш, нягледзячы на часьцяком палемічны тон публікацыі, не ствараецца ўражаньня, што заяўнікі перайшлі мяжу простага абмеркаваньня розных ідэяў, што мусіць успрымацца зь цярплівасьцю ў войску дэмакратычнай дзяржавы дакладна таксама, як гэта мусіць быць у грамадзтве, якому гэтае войска служыць”.

У справе Фогт[8] Суд пастанавіў, што звальненьне як захад да выкананьня доўгу палітычнай ляяльнасьці, які высоўваецца дзяржаўнаму службоўцу, ёсьць несувымерным пакараньнем. У той жа час Суд не адхіліў неабходнасьць гэткага доўгу. У 1987 г. спн. Фогт была звольненая з школы, у якой працавала каля 12 год, з той прычыны, што будучы актывісткай Камуністычнай партыі, яна адмовілася зь яе выйсьці. Абавязак палітычнай ляяльнасьці быў уведзены з улікам сумнага досьведу Ваймарскай рэспублікі, што было апраўдана неабходнасьцю ўвядзеньня забароны на актыўны ўдзел дзяржаўных службоўцаў у дзейнасьці палітычных партыяў, якія перасьледвалі антыканстытуцыйныя мэты. Улады вынесьлі рашэньне аб тым, што спн. Фогт парушыла абавязак, уведзены для дзяржаўных служачых Нямеччыны, падтрымліваць і абараняць вольную дэмакратычную сыстэму ў сэнсе, закладзеным у Канстытуцыі, ды адхілілі яе ад працы. Суд заявіў, што “хаця дзяржава мае права ўскладаць на дзяржаўных службоўцаў, у сілу іх асаблівага статусу, абавязак палітычнай ляяльнасьці, тым ня менш, на іх, як і на іншыя асобы, распаўсюджваецца абарона, якая даецца артыкулам 10 Канвэнцыі”. Далей Суд заявіў, што ён улічвае гістарычны досьвед Нямеччыны; тым ня менш, зважаючы на абсалютовы характар, нададзены абавязку палітычнай ляяльнасьці, яе роўнаўскладанасьць на ўсіх дзяржаўных службоўцаў, без адасабленьня паміж сфэрай прыватнага жыцьця ды прафэсійнымі функцыямі, нямецкія ўлады парушылі як права на свабоду выяўленьня свайго меркаваньня, так і права на свабоду аб’яднаньня[9].

Істотная рыса ч. 2 арт. 10 – наўпроставая спасылка на “абавязкі” і “адказнасьць” (“duties and responsibilities”) тых, хто карыстаецца вызначанымі ў ч. 1 правамі. Згодна з прэцэдэнтным правам з гэтых словаў пры ацэнцы неабходнасьці абмежаваньня свабоды выяўленьня вынікае мажлівасьць адасабленьня канкрэтнага стану асобы, якая карыстаецца свабодай выяўленьня, ды абавязкамі і адказнасьцю, якія адпавядаюць гэтай сытуацыі. Для адпаведнай асобы гэткі асаблівы абавязак можа прывесьці альбо да больш шырокага, альбо да больш вузкага тлумачэньня магчымасьцяў для абмежаваньня свабоды выяўленьня. У прыватнасьці, Камісія і Суд неаднаразова акцэнтавалі асаблівыя абавязкі ды адказнасьць вайскоўцаў, выдаўцоў, дзяржаўных службоўцаў, журналістаў, палітычных дзеячоў ды супрацоўнікаў праваахоўных органаў. У сваім рашэньні па справе Мюлер Суд зацеміў у дачыненьні да дзеячоў мастацтва, што “артысты і тыя, хто займаецца заахвочваньнем іх працы, безумоўна, ня вызвалены ад магчымасьці абмежаваньняў, азначаных у ч. 2 арт. 10. Усе, хто б не карыстаўся свабодай выяўленьня, нясуць у адпаведнасьці з гэтым пунктам “абавязкі ды адказнасьць”[10].

2.2. Правамерныя санкцыі

Частка 2 артыкула 10 ставіць яшчэ адное сур’ёзнае пытаньне: у якіх формах мусіць ажыцьцяўляцца законнае ўмяшальніцтва з боку публічных уладаў? У сваёй практыцы Эўрапейскі суд сутыкаўся з наступнымі контразахадамі нацыянальных сыстэмаў:

• Прымяненьне крымінальных санкцыяў (штраф альбо турэмнае зьняволеньне)[11];
• Цывільна-праўнае спагнаньне (пакрыцьцё шкоды)[12];
• Увядзеньне забароны на публікацыю[13];
• Канфіскацыя апублікаваных выданьняў альбо іншых матэрыялаў, якія зьмяшчаюць выказанае меркаваньне альбо іншую распаўсюджаную інфармацыю[14];
• Адмова ў наданьні ліцэнзіі на вяшчаньне[15];
• Увядзеньне забароны на журналісцкую дзейнасьць;
• Выданьне судом альбо іншым афіцыйным органам заданьня раскрыць журналісцкія крыніцы/ускладаньне санкцыяў за адмову выказаць падобнае патрабаваньне[16] і д.п.

Прычым найбольш небясьпечная, на думку Суда, папярэдняя цэнзура, паколькі яна замінае працэсу перадачы інфармацыі ды ідэяў тым, хто зацікаўлены ў іх атрыманьні. Вось чаму захады, якія папярэднічаюць публікацыі, а менавіта, ліцэнзаваньне журналістаў, прагляд артыкула афіцыйнай асобай да яе публікацыі, а таксама забарона на публікацыю, праходзяць дужа пільны кантроль з боку Суда[17].

Прадэманструем пазыцыю Суда на прыкладзе судовага рашэньня па справе Кастэлс (Castells) супраць Гішпаніі (1992). У 1979 г. заяўнік, сэнатар, які быў абраны ад палітычнага руху, што выступае за незалежнасьць Краіны Баскаў, апублікаваў ў штотыднёвіку “Punto y Hora de Euskal Herria” артыкул, у якім прыцягнуў увагу грамадзкага погляду да забойстваў і нападаў, што былі ўчыненыя ўзброенымі групоўкамі супраць басконскіх грамадзянаў. Ён сьцьвярджаў, што гэтыя групоўкі дзейнічалі пры поўнай беспакаральнасьці, бо за імі стаялі ўрад ды кіроўная партыя. “Мы павінны адкрыта назваць адказных”, – так сканчваўся артыкул.

Органы пракуратуры ўзбудзілі супраць Кастэлса крымінальны перасьлед. Ён быў пазбаўлены парлямэнцкага імунітэту, ды 7 ліпеня 1981 г. яму было высунута абвінавачаньне ў абразе ўраду (артыкул гішпанскага Крымінальнага кодэксу).

31 кастрычніка 1983 г. Палата па крымінальных справах Вярхоўнага Суда прызнала заяўніка вінаватым ды прысудзіла яго да аднаго году турэмнага зьняволеньня. Суд палічыў, што стан заяўніка як сэнатара забавязваў яго абмежавацца тымі сродкамі крытыкі ўраду, якія прадугледжаны Правіламі працэдуры Сэнату і якія ён ня выканаў. Больш за тое, ягоны артыкул прадэманстраваў намер зганьбіць урад. Суд адмовіўся дапусьціць доказы, якія абарона прасіла далучыць да справы, каб паказаць, што зьмешчаная ў артыкуле інфармацыя была агульнавядомай ды адпавядала сапраўднасьці. 10 красавіка 1985 г. Канстытуцыйны Суд адхіліў скаргу сп. Кастэлса, пакладзеную 22 лістапада 1983 г. у працэдуры ампара. Аднак выкананьне прысуду было прыпынена[18].

Эўрапейскі суд пастанавіў, што да абмежаваньняў свабоды выяўленьня меркаваньняў чальцамі парлямэнцкай апазыцыі належыць ставіцца з асаблівай асьцярогай, ды права сп. Кастэлса на крытыку дзеяньняў ураду не павінна было абмяжоўвацца цераз тое, што ён выступаў з гэтай крытыкай не ў парлямэньце, а ў друку. Артыкул сп. Кастэлса мусіў разглядацца цалкам, ды справядлівасьць многіх ягоных сьцьверджаньняў ды ягоная добрасумленнасьць паддаваліся спраўджаньню. У дэмакратычным грамадзтве няма неабходнасьці ўважаць прыведзеныя сп. Кастэлсам доказы недапушчальнымі, а адпаведна парушэньне артыкула 10 [сапраўды] мела месца; няма неабходнасьці асобна разглядаць скаргу сп. Кастэлса на дыскрымінацыю на тое, што аналягічныя санкцыі не прымяняліся да іншых асобаў, якія выказвалі падобнага кшталту погляды. У Суда няма правамоцтваў запатрабаваць публікацыі свайго рашэньня ў нацыянальным друку, а таксама зьнішчыць запісы пра судовасьць сп. Кастэлса. Паколькі сп. Кастэлс як адвакат і гэтак часта наведваў суд, умовы вызваленьня пад заклад, якія патрабавалі ягонага рэгулярнага станьня ў Судзе, наўрад ці маглі прывесьці да якіх-кольвечы матэрыяльных стратаў для яго. Уласна выяўленьне факту парушэньня для сп. Кастэлса – дастаткова справядлівае пакрыцьцё нематэрыяльнай шкоды. Пры вызначэньні памераў пакрыцьця судовых вытрымак сп. Кастэлса па справядлівасьці належыць улічыць, што ягоныя інтарэсы ў Судзе прадстаўлялі чатыры адвакаты, у чым не было неабходнасьці.

Такім чынам, пункт гледжаньня Суда, што вольная палітычная дыскусія ляжыць у падмурку ўласна ідэі дэмакратычнага грамадзтва, раней ужо прывяла яго да высновы, што межы дапушчальнай крытыкі ў дачыненьні да публічных палітыкаў ёсьць шырэйшымі, чым у дачыненьні да прыватных асобаў. Прымаючы гэтае рашэньне, Суд яшчэ больш пашырае гэтыя межы, улучаючы ў іх сам урад. Аднак у свабоды крытыкі ёсьць свае ліміты: урад мае права абараняць сваю рэпутацыю ад неабгрунтаваных і недобрасумленных абвінавачаньняў, прыбягаючы да сродкаў крымінальнага альбо грамадзянскага права. Меркаваньню, заснаванаму на быццам бы наяўных фактах (у процілегласьць спрэс ацэначным меркаваньням) пра бясспрэчна наяўныя дзеяньні, абарона надаецца не аўтаматычна. Нягледзячы на тое, што судзьдзі Дэ Мэер (De Mayer) і Пэканен (Pekkanen), фармулюючы асаблівае меркаваньне, уважаюць дастатковым [для наданьня абароны] той факт, што сп. Кастэлс выказваў меркаваньне пра насамрэч наяўныя забойствы, бальшыня складу Суда палічыла сьцьверджаньне аб адказнасьці ўраду не ацэнкавым меркаваньнем, а сьцьверджаньнем пра факты. Суд вырашыў справу на карысьць сп. Кастэлса толькі таму, што было немагчыма высьветліць; якім быў бы фінал працэсу, калі б сп. Кастэлсу дазволілі прывесьці доказы сваіх сьцьверджаньняў[19].

Нават у тых выпадках, дзе крымінальныя санкцыі складаліся ў абавязку сплаціць параўнальна невялікія штрафы, Суд выступаў супраць падобных санкцыяў, паколькі яны маглі граць ролю свайго кшталту схаванай цэнзуры. У шэрагу справаў, якія датычаць накладаньня штрафаў на журналістаў, Суд заявіў, што “хаця накладзенае на аўтара пакараньне, строга кажучы, ужо не магло зашкодзіць яму выказаць сваё меркаваньне, тым ня менш, яно ёсьць роўным свайго кшталту ганьбаваньню, якое, вельмі верагодна, можа спыніць у журналістаў імкненьне зрабіць унёсак у публічнае абмеркаваньне праблемаў, якія закранаюць жыцьцё грамадзтва. Да таго ж санкцыя, падобная гэтай, магла б перашкодзіць прэсе выконваць сваю задачу носьбіта інфармацыі ды ахоўніка інтарэсаў грамадзтва”[20].

Асабліва варта праакцэнтаваць пазыцыю Суда па пытаньнях, калі накладаньне штрафу альбо сплата судовых вытрымак ставяць у рызыкоўны стан фінансавае выжываньне асобы, якой яны прысуджаны. Бадай што лепшай ілюстрацыяй можа быць справа арганізацыяў “Адкрытыя дзьверы” ды “Дублінскі цэнтар жаночага здароўя” супраць Ірляндыі[21]. “Адкрытыя дзьверы” (далей – АД) і “Дублінскі Цэнатр жаночага здароўя” (далей – ДЦЖЗ) – некамэрцыйныя арганізацыі, якія кансультуюць цяжарных кабетаў. М. і Д. – стажоры-кансультанты ДЦЖЗ. Х. і Дж. – кабеты дзетароднага веку, якія далучыліся да скаргі ДЦЖЗ. У 1985 г. сп. С. дабіўся ў дачыненьні да АД і ДЦЖЗ, а таксама ў дачыненьні іх службоўцаў бестэрміновай судовай забароны на распаўсюд сярод цяжарных кабетаў падчас рэкамэндацыйных кансультацыяў інфармацыі, якая датыкала магчымасьці зрабіць аборцыю па-за межамі юрысдыкцыі Ірляндыі. Гэты судовы загад быў пакінуты ў сіле Вярхоўным судом, які забавязаў таксама АД і ДЦЖЗ сплаціць судовыя вытрымкі. АД, якія ня мелі сродкаў, спынілі пасьля гэтага сваю дзейнасьць. АД, ДЦЖЗ, М., Д., Х і Дж. скардзіліся на парушэньне іх права распаўсюджваць і атрымліваць інфармацыю, права на павагу прыватнага жыцьця, а таксама на дыскрымінацыю.

Беручы пад увагу абсалютовы ды заўсёдны характар забароны, адсутнасьць наўпроставага зьвязку паміж распаўсюдам інфармацыі ды пагрозай жыцьцю ненароджаных немаўлятаў, той факт, што інфармацыя, хаця і не падавалася грамадзкасьці вольна і напоўніцу, магла тым ня менш быць атрыманай у іншых месцах, неэфектыўнасьць забароны, якая не прадухіляла чыненьне аборцыяў за мяжой, дадзенае абмежаваньне належыць лічыць празьмерным і несувымерным той мэце, зь якой яно ўводзілася[22].

Суд займае катэгарычную пазыцыю і стасоўна пытаньня мэтазгоднасьці памеру грамадзянска-праўных санкцыяў, добрай ілюстрацыяй чаго ёсьць рашэньне Суда па справе Талстой-Міласлаўскі супраць Злучанага Каралеўства (1995), дзе нацыянальны суд усклаў на заяўніка відавочна несувымерны штраф (1 500 000 ₤): “… гэта не азначае, што прысяжныя мелі права ўстанавіць любы памер выплаты, які падаецца ім адэкватным, паколькі, згодна Канвэнцыі памер штрафу за дыфамацыю мусіць быць разумна прапарцыянальным шкодзе, нанесенай рэпутацыі. Журы было арыентаванае на тое, каб ня ўводзіць крымінальныя санкцыі супраць заяўніка, а толькі прызначыць такі памер штрафу, які мог бы кампэнсаваць маральную шкоду, нанесеную лорду Элгдынгтону [пацярпеламу]”[23].

Іншая праблема, зь якой неаднаразова сутыкаўся суд – пытаньне мэтазгоднасьці канфіскацыі сродкаў распаўсюду інфармацыі альбо ідэяў. З аналізу рашэньняў вынікае, што Суд скрайне рэдка прызнае такія захады адэкватнымі. Разгледзім гэтую праблематыку падрабязна на прыкладзе справы Мюлер супраць Швайцарыі (1988)[24], якая была абраная яшчэ і таму, што дазваляе прадэманстраваць падыходы Суда стасоўна іншай актуальнай ды скрайне дыскусійнай праблематыкі – вызначэньня межаў дапушчальнага ўмяшальніцтва дзеля абароны маральнасьці (ч. 2 арт. 10).

Дзеля значнасьці гэтага прэцэдэнту дэманстравацца будуць абодва этапы-рашэньні, якія прайшла гэтая справа ў Страсбургу, – да парадаксальнасьці супрацьлеглыя[25].

Адна з палатаў Эўрапейскага Суда па правах чалавека пацьвердзіла норму прэцэдэнтнага права Суда, згодна зь якой у выпадку, калі свабода выяўленьня меркаваньняў абмяжоўваецца ў мэтах абароны грамадзкай маральнасьці (а мэты гэтыя ёсьць зьменлівымі і суб’ектыўнымі), законныя межы ацэнкі дзяржаўных уладаў у вызначэньні неабходнасьці тых ці іншых абмежаваньняў трактуюцца вельмі шырока. 6 галасамі супраць 1 (асаблівае меркаваньне заявіў судзьдзя Шпільман [Spielmann]), Суд пастанавіў, што асуджэньне заяўнікоў – мастака ды арганізатараў мастацкай выставы – за дэманстрацыю на адкрытай для публікі выставе, карцінаў, якія швайцарскія суды прызналі непрыстойнымі, не парушае свабоды слова, якая гарантуецца артыкулам 10 Канвэнцыі. Не парушае артыкул 10 і канфіскацыя на нявызначаны тэрмін карцінаў, якія абражаюць грамадзкую маральнасьць.

Рашэньне Суда прымусіла засумнявацца ў эфэктыўнасьці ў наяўных у Эўропе мэханізмаў кантролю, закліканых прадухіліць увядзеньне празьмерных абмежаваньняў для абароны грамадзкай маральнасьці. Хаця бальшыня чальцоў Суда прызнала, што “ўяўленьне пра сэксуальную мараль зьмянілася”, яны не палічылі неабгрунтаваным меркаваньне швайцарскіх судоў, што карціны, пра якія вядзецца гаворка, “зь іх акцэнтам на сэксуальнасьці ў яе найбольш грубых формах” маглі “груба абражаць пачуцьцё сэксуальнай прыстойнасьці людзей з нармалёвай успрымальнасьцю”. Суд пастанавіў, што швайцарскія суды, з улікам законнага права на ацэнку, нададзенага ім у рамах арт. 10(2), мелі права палічыць “неабходным” для абароны грамадзкай маральнасьці накласьці на заяўнікоў штраф за публікацыю непрыстойных матэрыялаў. Да той жа высновы прыйшоў Суд у дачыненьні да канфіскацыі карцінаў, каторыя ёсьць прадметам спрэчкі.

У адрозьненьне ад Суда, Эўрапейская камісія па правох чалавека правяла акрэсьленае адрозьненьне паміж штрафам і канфіскацыяй. Апошнюю яна палічыла сур’ёзным парушэньнем свабоды выяўленьня погляду мастака, паколькі канфіскацыя зашкодзіла дэманстрацыі ягоных працаў як за мяжой, так і ў іншых месцах Швайцарыі. У зьвязку з тым, што мэта, якая складалася ў прадухіленьні адкрытай дэманстрацыі аб’ектаў, якія ўлады палічылі шкоднымі для грамадзкай маральнасьці, магла быць дасягнутая зь меншымі абмежаваньнямі свабоды самавыяўленьня сп. Мюлера, Камісія пастанавіла (11 галасамі супраць 3), што канфіскацыя карцінаў сп. Мюлера ня ёсьць захадам, неабходным у дэмакратычным грамадзтве, і склала парушэньне атыкула 10.

У сваім вельмі рэзка сфармуляваным асаблівым меркаваньні судзьдзя Шпільман пайшоў яшчэ далей, зрабіўшы выснову, што парушэньне артыкула 10 мела месца ў дачыненьні і штрафу, і канфіскацыі карцінаў. На ягоны погляд, прызначаныя захады ні ў якім разе не былі неабходныя ў дэмакратычным грамадзтве. Нагадаўшы пра судовы перасьлед Флябэра і Бадлера ў ХІХ ст., адпаведна, за раман “Спадарыня Бавары” ды “Кветкі ліха”, ды наступныя іх апраўданьні, ён заклікаў ўлады дзяржаваў-удзельніцаў Канвэнцыі лічыцца з адноснасьцю панятку “непрыстойнасьць”[26].